woensdag, 17 februari 2016 01:00

Herengracht 32

 

Herengracht 32

 

Herengracht 32 is rond 1660 gebouwd als pakhuis. Het is in de 19e eeuw, samen met de panden ten noorden ervan, wellicht stukje bij beetje in handen gekomen van de firma Lisman en Waller. Deze firma hield zich bezig met de handel in wol en schapenvachten en trad later vooral op als commissionair (tussenpersoon) in wol. In 1870 trad Herman Juta, schoonzoon van een van Lisman's, toe tot de directie van het bedrijf. Na de dood van zijn schoonvader in 1893 besloot Juta de panden drastisch te laten verbouwen Architect W.C. Mulder voerde de opdracht uit. Het resulteerde in een weelderig herenhuis in Neo-Hollandse renaissance-stijl waaraan het pakhuis als een soort blindedarm bevestigd was en is. Eind 1919 vertrok de familie Juta en werd het pand Het Volkshuis, het Leidse vakbondsbolwerk. Het wordt nu bewoond door studenten.

 

Bronnen:

http://www.oudleiden.nl/pdf2/jaarboek2004_06.pdf

http://drimble.nl/monument/leiden/39037/herengracht-32-34.html

Foto: https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3ALeiden_-_Herengracht_32-34_v2.jpg

By Rudolphous (Own work) [GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html) or CC BY 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/3.0)], via Wikimedia Commons

maandag, 15 februari 2016 01:00

Home

maandag, 15 februari 2016 01:00

Marktsteeg 1

De hijsbalk torent hoog boven in de voormalige wollendekenfabriek van Scheltema.

 

De N.V. Fabriek van Wollen Dekens v/h J. Scheltema Jzn. was een textielfabriek die bestaan heeft van 1817-1958 en wollen dekens produceerde. Ten tijde van de oprichting bestonden er in Leiden ongeveer 20 van dergelijke bedrijven.

De fabriek is opgericht op 12 juni 1817 door Jacobus Scheltema Jzn. aan de Oude Singel 56 te Leiden. In het begin werden er nog handspinmolens en houten weefgetouwen gebruikt. 

Zowel sociaal als qua productkwaliteit stond het bedrijf goed aangeschreven. Toen de industriële revolutie goed op gang kwam raakte de firma echter achterop. Het bedrijf werd daarop in 1893 overgenomen door Cornelis Wassenaar, die het mechaniseerde en het gebouw met fraaie gevel liet plaatsen dat ook nu nog bestaat.

Merken als Elegant en Scheltema werden ook buiten Nederland verkocht, tot in Amerika toe. Toch ging het bedrijf al in 1958 failliet door uitblijvende orders, nog ver voordat de textielcrisis in Nederland uitbrak.

Hierna werd het gebouw slechts ten dele gebruikt. In 2006 werd kwam er, na renovatie, een cultureel centrum in.

 

Op de foto hieronder, die richting de Lammermarkt genomen is,  is te zien dat er rond 1900 in de Marksteeg nog een andere hijsbalk - links - in bedrijf was

 

Marktsteeg klein

 

De panden waaraan deze verdwenen hijsbalk zich vastklampte, werden in 1850 gebouwd voor en door de Tras- en Pleisterfabriek van Paternotte. Ze werden in 1886 door Scheltema overgenomen. De firma De Nobel kocht de gebouwen en vestigde hier een handel in lompen en oude metalen. Op aandrang van de gemeente heeft dit bedrijf de gebouwen verlaten in 1987. Daarna heeft het gebouw nog gediend als opslagplaats voor een duivensportvereniging en als repetitieruimte voor een fanfarekorps. Een gedeelte is nog enige jaren in gebruik geweest als cultureel centrum annex café de Droomfabriek.

 

Bronnen:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Scheltema_Complex

https://www.erfgoedleiden.nl/babdf5e2-26bc-11e3-b3cb-3cd92befe4f8

http://gemeente.leiden.nl/projecten/bouwenaandestad/denobel/historie/

 

 

zaterdag, 13 februari 2016 01:00

Nieuwstraat 10

Hoe oud het pand aan Nieuwstraat 10 is, en met wat voor doel het oorspronkelijk is gebouwd, is niet duidelijk.

 

Uit de advertentie hieronder, uit de Leydse Courant van 18 maart 1867, kan worden opgemaakt dat er dan al enige tijd een werkplaats is gehuisvest waar zonneweringen worden gemaakt.

 

Nieuwstraat 10 1867

 

Bulleman verkoopt zijn Jalousiën in een winkel aan de Haarlemmerstraat, blijkt uit een advertentie die op 5 mei 1886 in het Leidsch Dagblad verschijnt. Hij heeft het pand aan de Nieuwstraat dan al verlaten.

 

Nieuwstraat 10 Bulleman

 

In 1886 koopt P. Schophuizen namelijk het pand en verhuist zijn werkplaats van de Kraaierstraat naar het nieuwe adres. De advertentie hieronder verschijnt in het Leidsch Dagblad van 19 mei 1886.

 

Nieuwstraat 10 Schophuizen verhuist

 

Een advertentie in het Leidsch Dagblad van 4 mei 1884 laat zien dat Schophuizen zijn core-business heeft uitgebreid met andere activiteiten. Hij gebruikt het pand blijkbaar ook voor de verkoop van zijn producten. Klanten kunnen rekenen op nette bediening.

 

Nieuwstraat 10 Schophuizen

 

Het maken van zonnewering zit de familie Schophuizen in het bloed en tenminste één werknemer is zo verknocht aan de zaak dat hij er 50 jaar werkt.  Het bericht hieronder verschijnt op 28 maart 1928 op de voorpagina van de Leidsche Courant.

 

Hijsbalken NIEUWSTRAAT 10 jubilaris

 

Schophuizen blijft tot eind jaren 60 van de vorige eeuw in het pand. Daarna wordt het onder andere als galerie gebruikt.

 

De foto hieronder is uit oktober 1963. Zo te zien was de hijsbalk toen nog in gebruik.

 

Nieuwstraat 10

 

 

Bronnen:

http://leiden.courant.nu/issue/LYC/1867-03-18/edition/0/page/2?query=%22fabriek%20in%20binnen%20en%20buiten%22&sort=relevance

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1886-05-05/edition/0/page/4?query=bulleman&sort=relevance

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1894-05-04/edition/0/page/3?query=schophuizen&sort=relevance

http://leiden.courant.nu/issue/LC/1928-03-28/edition/0/page/1?query=schophuizen&sort=relevance&page=4

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1886-05-19/edition/0/page/3?query=schophuizen&period=1886&sort=relevance

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gevels_-_Leiden_-_20136653_-_RCE.jpg

 

 

 

 

 

 

zaterdag, 13 februari 2016 01:00

Stationsweg 25

 

 

 

De Kroonvilla aan de Stationsweg 25 te Leiden, is in 1897-1898 gebouwd naar een ontwerp van Christiaan Bernhard Posthumus Meyjes (1858-1922) in een tijd dat de Stationsweg nog deel uitmaakte van een deftige buitenwijk.

Stationsweg overzicht kl

 

Opdrachtgever was Arnold Kroon. Hij was leraar, doctor in de filosofie en van 1897 tot 1902 wethouder Voorbereiding Onderwijszaken in Leiden. Posthumus Meyjes maakte één ontwerp voor Stationsstraat 23 tot 27. De Kroonvilla grenst direct aan nummer 23, tussen nummer 25 en 27 bevindt zich een poortje. Wie ter hoogte van dat poortje, langs de zijgevel omhoog kijkt, ziet de smeedijzeren hijshaak.

Stationsweg haak kl

 

Het poortje leidde oorspronkelijk naar een grote tuin achter het huis, waarin na 1951 een complex kleine woningen voor alleenstaanden werd gebouwd, ‘t Paviljoenshof.

 

De zoon van Arnold Kroon, Just Emile Kroon, woonde tot 1951 in de Kroonvilla. Daarna werd het woonhuis aan zijn oorspronkelijke bestemming onttrokken en in gebruik genomen als kantoor.

 

Bronnen:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Paviljoenshof

http://rijksmonumenten.nl/monument/515130/kroonvilla/leiden/

https://www.erfgoedleiden.nl/collecties/uw-verhalen/uw-verhalen/hillegom/verhaal/id/537

http://zoeken.hetnieuweinstituut.nl/nl/projecten/detail/4d892595-663c-5649-9383-d17f772b2541

vrijdag, 12 februari 2016 01:00

Nieuwstraat 53a

Het pand werd waarschijnlijk tussen de twee Wereldoorlogen gebouwd als ijsfabriek

 

Om ijs te kunnen maken moest men in die tijd de beschikking hebben over een koelmachine. Deze machines werden omstreeks 1860 uitgevonden, maar pas omstreeks 1880 was de kwaliteit ervan zodanig dat industriële toepassing mogelijk werd. Uiteraard hadden ze een krachtbron nodig om de compressor aan te drijven. Als koelmiddel werd ammoniak gebruikt.

Dankzij de koelmachine werd het brouwen van ondergistend bier mogelijk, en de brouwerijen die daartoe een koelmachine aanschaften leverden als bijproduct ijs. Daarnaast ontstonden ook gespecialiseerde ijsfabrieken.

Het ijs werd op grote schaal gebruikt in de visserij, de visverwerkende industrie en de vishandel. Ook overige takken van de voedingsmiddelenindustrie en de horeca gebruikten dit ijs. Daarnaast werd het ijs ook afgenomen door particulieren om voedingsmiddelen koel te houden en van bederf te vrijwaren. Het ijs werd geleverd in de vorm van een soort grote broden, de zogenaamde palen.

 

Afgaand op deze mededeling in de Nieuwe Leidsche Courant van 21 mei 1931 was er in het pand al enige tijd een limonadefabriek, wijn- en bierhandel, en ijsfabriek.

 

Nieuwstraat 53a advertentie 1932

 

In 1951 lokt de fabriek, met een advertentie in het Leidsch Dagblad van 17 maart, de klanten van de dan gesloten ijsfabriek van het Openbaar Slachthuis.

 

Nieuwstraat 53a

 

In de Leidse Courant van 13 mei 1960 adverteert de Leidse Kristal Ijsfabriek van A. van Tuyn nog.

 

Nieuwstraat 53a extra extra

 

Wanneer precies de fabriek haar deuren heeft gesloten is niet duidelijk. In 1983 is Luba Uitzend Buro’s er in ieder geval al gevestigd.

 

Bronnen:

https://nl.wikipedia.org/wiki/IJsfabriek

http://leiden.courant.nu/issue/NLC/1931-05-21/edition/0/page/6

 

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1951-03-17/edition/0/page/12?query=Arm%C3%A9e&sort=relevance

http://leiden.courant.nu/issue/LLC/1960-05-13/edition/0/page/13?query=Regen%20Half%20Bew&sort=relevance

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1983-04-09/edition/0/page/16

 

vrijdag, 12 februari 2016 01:00

Rapenburg 34

 

Het pand aan Rapenburg 34 werd rond 1650 als woonhuis gebouwd, vermoedelijk naar het ontwerp van stadsarchitect Arent van 's Gravensande.

 

De hijsbalk is een klassiek type - een stevige houten balk met een afdakje - zoals die bij tientallen in Amsterdams te zien zijn.



Rapenburg 34 det


Wat de balk echt bijzonder maakt is echter niet van buitenaf te zien.
Op de zolder van het pand bevindt zich namelijk een groot nog funtionerend houten hijsrad


Rapenburg 34 binnen

 

.In de gleuven op het hijsrad kunnen handvatten bevestigd worden om het rad in beweging te krijgen. Het raam waarop de balk uitkomt kan bovendien worden ontmanteld en zo omgetoverd tot hijsluik

Waarom het pand is uitgerust met zo'n stevige hijsinrichting is niet echt duidelijk. Voor welke zware ladingen was ze bedoeld? Het pand is, voor zo ver bekend, nooit gebruikt voor grootschalige koopmans-activiteiten. Een beschrijving uit de negentiende eeuw maakt melding van 'droog- en turfzolders'. Voor het takelen van turf kon volstaan worden met een veel lichter types hijsbalk of een hijsbeugel. Was de balk misschien vooral een show-accessoire dat het huis iets grachtengordel-erigs moest geven ?

 

Bron:

Het Rapenburg. geschiedenis van een Leidse gracht.

Deel Va: 'sGravensteyn 
.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

zaterdag, 06 februari 2016 01:00

Hugo de Grootstraat 32

Het voormalig Farmaceutisch laboratorium in de Vreewijk te Leiden is een ontwerp van Rijksbouwmeester Jacobus van Lokhorst voor de Rijksuniversiteit Leiden in 1895-1898 uitgevoerd, in een gemengde neogotische en neorenaissance bouwstijl.

 

Het gebouw bevatte oorspronkelijk diverse laboratoria (waaronder het Galenisch Laboratorium) en werkruimten, een prepareerkamer, magazijnen voor de pharmacognostische- en de chemicaliënverzameling, een modelapotheek en een collegezaal. Vanaf 1898 werd het Pharmaceutisch Laboratorium ook ingeschakeld bij de keuring van levensmiddelen voor gevangenissen en vanaf 1902 bij de gemeentelijke keuringsdienst van Leiden. Door diverse verbouwingen, aanpassingen aan de eisen van de tijd en functiewijziging is van het oorspronkelijke interieur weinig bewaard gebleven. Het gebouw was tot 1968 in gebruik als laboratorium en vervolgens tot september 2004 als juridisch studiecentrum Hugo de Groot door de Juridische Faculteit (Faculteit der Rechtsgeleerdheid) van de Rijksuniversiteit Leiden. Hierna is het gebouw verkocht aan SLS Wonen en herontwikkeld tot appartementencomplex met 20 appartementen voor gastdocenten en 51 appartementen voor kortverblijvende buitenlandse studenten.

 

Hugo de Grootstraat windkast kl

 

 De hijsbalk is een, voor Leidse begrippen, bijzonder exemplaar, al was het alleen maar door het luxe houten afdak, een zogenaamde windkast. De balk lijkt eerder een decoratief detail dan een puur functioneel onderdeel.

 

Bron:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Farmaceutisch_laboratorium

vrijdag, 05 februari 2016 01:00

Caeciliastraat 5

De straat heette oorspronkelijk Vrouwenkamp en had - in ieder geval in de tweede helft van de 19e eeuw - een slechte reputatie door de prostitutie die er plaats vond. In 1887 verzochten bewoners daarom de naam te wijzigen in Caeciliastraat. Na onderzoek van de gemeente-archivaris naar de oorsprong van de naam Vrouwenkamp, en positief advies van het Stedelijk Museum besloot de gemeenteraad het verzoek in te willigen.

 

De naamswijziging leidde niet direct tot het gewenste resultaat zoals uit de onderstaande krantenberichten uit 1888 blijkt.

Caeciliastraat 5 kurkentrekker

 

Caeciliastraat 5 koffie

 

In 1879 wordt het pand, dat dan recent is gebouwd, te koop aangeboden als 'disteleerderij en likeurstookerij'.

Vrouwenkamp advertentie kl


Dertien jaar later staat het pand met de hijsbalk te koop als 'winkelhuis'. Het omvat, naast een woning, een winkel, een kantoor, een wijnpakhuis en daarachter gelegen distilleerderij en likeurstokerij.

 

Caeciliastraat 5 Winkelhuis 1892

 

Rond die tijd nam de suiker- en kleurstoffenfabriek Backer & Co het pand in gebruik. De familie Backer was al in de 18e eeuw betrokken bij de productie van suiker en suiker-producten. Vanaf de 19e eeuw fabriceerde een telg van de familie vloeibare siroop in Leiden. Die activiteiten mondden uit in de oprichting van de Leidsche Caramelfabriek vh Backer & Co aan Turfmarkt 8. Het bedrijf werd kort na de Tweede Wereldoorlog opgedoekt

 

Het pand fungeerde daarna lange tijd als magazijn van Motorrijweilbedrijf Walenkamp.

Caeciliastraat 5 Walenkamp

 

 

Bronnen:

http://leiden.courant.nu/issue/HR/1887-06-23/edition/null/page/1?query=%22caeciliastraat%22&sort=issuedate%20ascending&f_issuedate%5B0%5D=1800-01-01T00:00:00Z--%2B100YEARS 

http://leiden.courant.nu/issue/LYC/1887-07-25/edition/0/page/1?query=%22caeciliastraat%22&sort=issuedate%20ascending&f_issuedate%5B0%5D=1800-01-01T00:00:00Z--%2B100YEARS
http://leiden.courant.nu/issue/LYC/1879-06-23/edition/0/page/4?query=%22noordeinde%2039%22&sort=issuedate%20ascending
 

http://leiden.courant.nu/issue/LYC/1888-01-10/edition/0/page/1?query=%22caeciliastraat%22&sort=issuedate%20ascending&f_issuedate%5B0%5D=1800-01-01T00:00:00Z--%2B100YEARS

http://leiden.courant.nu/issue/LYC/1888-06-29/edition/0/page/1?query=%22caeciliastraat%22&sort=issuedate%20ascending&f_issuedate%5B0%5D=1800-01-01T00:00:00Z--%2B100YEARS

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1892-05-16/edition/0/page/7?query=%22caeciliastraat%22&sort=issuedate%20ascending

http://leiden.courant.nu/issue/LC/1947-03-24/edition/0/page/4?query=Zyn%20Dood&sort=relevance&f_periodicalcode%5B0%5D=LC

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1955-04-01/edition/0/page/18?query=%22caeciliastraat%205%22&sort=relevance

 

 

 

vrijdag, 05 februari 2016 01:00

Barbarasteeg 11

Het pand op de hoek van de Barbarasteeg en de Kaardesteeg is een pakhuis

 

Het is mogelijk als woonhuis gebouwd en later veranderd in een pakhuis. Misschien was het in de 18e eeuw in gebruik als pakhuis voor het Klaverblad (handel in thee en koffie) aan de Hogewoerd 15. In de 19e en 20e eeuw wordt het pand regelmatig als pakhuis te koop aangeboden. Het zal dus waarschijnlijk door diverse bedrijven als opslag of werkplaats gebruikt zijn.

 

De hijsbalk heeft betere tijden gekend. Op de foto hieronder, uit 1989, is te zien dat de balk toen nog voorzien was van een rudimentaire kap. 

 

Barbarasteeg 11 1989 klein

 

Bronnen:

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1954-03-06/edition/0/page/2?query=barbarasteeg&sort=relevance&page=3

https://www.erfgoedleiden.nl/d25bc2c4-26bc-11e3-8dd4-3cd92befe4f8