Algemene Informatie

Algemene Informatie (8)

vrijdag, 12 februari 2016 01:00

Nieuwstraat 53a

Het pand werd waarschijnlijk tussen de twee Wereldoorlogen gebouwd als ijsfabriek

 

Om ijs te kunnen maken moest men in die tijd de beschikking hebben over een koelmachine. Deze machines werden omstreeks 1860 uitgevonden, maar pas omstreeks 1880 was de kwaliteit ervan zodanig dat industriële toepassing mogelijk werd. Uiteraard hadden ze een krachtbron nodig om de compressor aan te drijven. Als koelmiddel werd ammoniak gebruikt.

Dankzij de koelmachine werd het brouwen van ondergistend bier mogelijk, en de brouwerijen die daartoe een koelmachine aanschaften leverden als bijproduct ijs. Daarnaast ontstonden ook gespecialiseerde ijsfabrieken.

Het ijs werd op grote schaal gebruikt in de visserij, de visverwerkende industrie en de vishandel. Ook overige takken van de voedingsmiddelenindustrie en de horeca gebruikten dit ijs. Daarnaast werd het ijs ook afgenomen door particulieren om voedingsmiddelen koel te houden en van bederf te vrijwaren. Het ijs werd geleverd in de vorm van een soort grote broden, de zogenaamde palen.

 

Afgaand op deze mededeling in de Nieuwe Leidsche Courant van 21 mei 1931 was er in het pand al enige tijd een limonadefabriek, wijn- en bierhandel, en ijsfabriek.

 

Nieuwstraat 53a advertentie 1932

 

In 1951 lokt de fabriek, met een advertentie in het Leidsch Dagblad van 17 maart, de klanten van de dan gesloten ijsfabriek van het Openbaar Slachthuis.

 

Nieuwstraat 53a

 

In de Leidse Courant van 13 mei 1960 adverteert de Leidse Kristal Ijsfabriek van A. van Tuyn nog.

 

Nieuwstraat 53a extra extra

 

Wanneer precies de fabriek haar deuren heeft gesloten is niet duidelijk. In 1983 is Luba Uitzend Buro’s er in ieder geval al gevestigd.

 

Bronnen:

https://nl.wikipedia.org/wiki/IJsfabriek

http://leiden.courant.nu/issue/NLC/1931-05-21/edition/0/page/6

 

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1951-03-17/edition/0/page/12?query=Arm%C3%A9e&sort=relevance

http://leiden.courant.nu/issue/LLC/1960-05-13/edition/0/page/13?query=Regen%20Half%20Bew&sort=relevance

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1983-04-09/edition/0/page/16

 

vrijdag, 05 februari 2016 01:00

Caeciliastraat 5

De straat heette oorspronkelijk Vrouwenkamp en had - in ieder geval in de tweede helft van de 19e eeuw - een slechte reputatie door de prostitutie die er plaats vond. In 1887 verzochten bewoners daarom de naam te wijzigen in Caeciliastraat. Na onderzoek van de gemeente-archivaris naar de oorsprong van de naam Vrouwenkamp, en positief advies van het Stedelijk Museum besloot de gemeenteraad het verzoek in te willigen.

 

De naamswijziging leidde niet direct tot het gewenste resultaat zoals uit de onderstaande krantenberichten uit 1888 blijkt.

Caeciliastraat 5 kurkentrekker

 

Caeciliastraat 5 koffie

 

In 1879 wordt het pand, dat dan recent is gebouwd, te koop aangeboden als 'disteleerderij en likeurstookerij'.

Vrouwenkamp advertentie kl


Dertien jaar later staat het pand met de hijsbalk te koop als 'winkelhuis'. Het omvat, naast een woning, een winkel, een kantoor, een wijnpakhuis en daarachter gelegen distilleerderij en likeurstokerij.

 

Caeciliastraat 5 Winkelhuis 1892

 

Rond die tijd nam de suiker- en kleurstoffenfabriek Backer & Co het pand in gebruik. De familie Backer was al in de 18e eeuw betrokken bij de productie van suiker en suiker-producten. Vanaf de 19e eeuw fabriceerde een telg van de familie vloeibare siroop in Leiden. Die activiteiten mondden uit in de oprichting van de Leidsche Caramelfabriek vh Backer & Co aan Turfmarkt 8. Het bedrijf werd kort na de Tweede Wereldoorlog opgedoekt

 

Het pand fungeerde daarna lange tijd als magazijn van Motorrijweilbedrijf Walenkamp.

Caeciliastraat 5 Walenkamp

 

 

Bronnen:

http://leiden.courant.nu/issue/HR/1887-06-23/edition/null/page/1?query=%22caeciliastraat%22&sort=issuedate%20ascending&f_issuedate%5B0%5D=1800-01-01T00:00:00Z--%2B100YEARS 

http://leiden.courant.nu/issue/LYC/1887-07-25/edition/0/page/1?query=%22caeciliastraat%22&sort=issuedate%20ascending&f_issuedate%5B0%5D=1800-01-01T00:00:00Z--%2B100YEARS
http://leiden.courant.nu/issue/LYC/1879-06-23/edition/0/page/4?query=%22noordeinde%2039%22&sort=issuedate%20ascending
 

http://leiden.courant.nu/issue/LYC/1888-01-10/edition/0/page/1?query=%22caeciliastraat%22&sort=issuedate%20ascending&f_issuedate%5B0%5D=1800-01-01T00:00:00Z--%2B100YEARS

http://leiden.courant.nu/issue/LYC/1888-06-29/edition/0/page/1?query=%22caeciliastraat%22&sort=issuedate%20ascending&f_issuedate%5B0%5D=1800-01-01T00:00:00Z--%2B100YEARS

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1892-05-16/edition/0/page/7?query=%22caeciliastraat%22&sort=issuedate%20ascending

http://leiden.courant.nu/issue/LC/1947-03-24/edition/0/page/4?query=Zyn%20Dood&sort=relevance&f_periodicalcode%5B0%5D=LC

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1955-04-01/edition/0/page/18?query=%22caeciliastraat%205%22&sort=relevance

 

 

 

zaterdag, 23 mei 2015 02:00

Stadstimmerwerf

 

Stadstimmerwerf

De Stadstimmerwerf in Leiden aan het Galgewater is gebouwd in 1612 naar een ontwerp van stadstimmerman Jan Ottensz. van Seyst.

Het huis met de rijk gedecoreerde trapgevel aan de rechterzijvleugel van het complex was het woonhuis van de stadstimmerman.

Meer naar links ligt zijn voormalige werkplaats - de werf -

die werd ontworpen door Lieven de Key.

 

In 1650 werd achter de werf begonnen met de bouw van een graanopslagplaats naar ontwerp van Arent van 's-Gravesande.

 

Na een grondige restauratie eind twintigste eeuw is het pand ingericht voor de huisvesting van bejaarden.

  

Stadstimmerwerf detail1              Stadstimmerwerf detail

 

De oude pakhuizen zijn voorzien van twee hijsbalken om de zakken graan op te hijsen.

Ook de laad- en losdeuren zijn nog duidelijk te herkennen aan de langwerpige ramen boven de gebogen poorten.

Bronnen:

http://nl.wikipedia.org/wiki/Stadstimmerwerf_%28Leiden%29

zaterdag, 23 mei 2015 02:00

Pieterskerkhof 14

EEN KOMEN EN GAAN VAN BEDRIJVEN

Het pand op Pieterskerkof 14 is, na sloop van een ouder pand op dat adres, gebouwd als broodbakkerij. De aanbesteding van de bouw van plaats in 1910 zoals uit een bericht in het Leidsch Dagblad blijkt:

Pieterskerkhof 14 aanbesteding
 

Architect Jacques van der Heijden heeft in Leiden een groot aantal panden op zijn naam staan, onder andere de slagerij aan de Hooglandse Kerkgracht 1 (met hijsbalk) en woningen op de Waard. 

In 1910 of 1911 opent W. van den Oord op het adres een 'bakkerij met heete-lucht-oven en deegkneedmachine, gedreven door een electromotor'. Het is een vestiging van de Rotterdamsche Electrische Broodfabriek. De fabriek levert het brood aan de winkel van de gebroeders G. en J. van den Oord die aan de Pieterskerkkoorsteeg 10 zit.

Op de foto hieronder poseren de bezorgers met hun karren voor de bakkerij.

Hijsbalken Pieterskerkhof foto1 kl

Op de foto is de hijsbalk niet te zien. Vermoedelijk gaat het om een balk die ingeschoven kan worden.

De foto hieronder toont het interieur van de bakkerij.

Hijsbalken Pieterskerkhof foto2 kl

 

Uit de advertentie in het Leidsch Dagblad van 1915 blijkt dat de bakkerij een breed assortiment leverde, van Zeeuwsch krop en krentenpalen tot dikke brokken en fijn tafelbeschuit.

 Hijsbalken Pieterskerkhof advertentie

 
In 1929 is de bakkerij blijkbaar al ter ziele gegaan. Pieterskerkhof 14 huisvest dan een 'Chemische en Farmaceutische Fabriek.

 Hijsbalken Pieterskerkhof Chemische en farmaceutische


Ook die houdt het niet lang vol. De fabriek gaat in 1932 failliet.
Een handel in en fabricage van spelen en papierwaren vestigt zich op het adres. Om in 1937 naar Amsterdam te vertrekken.

Hijsbalken Pieterskerkhof spelen

 

Een maand later is er de Cement Plastiek Compagnie gevestigd die 'wandkleedingen (naadloos)' vervaardigt of verkoopt.

Hijsbalken Pieterskerkhof Cement plastiek compagnie


De Compagnie wordt in 1938 opgeheven. De daarop volgende jaren wordt het pand diverse keren te huur aangeboden als 'fabriekje' of 'werk- of bergplaats'.
 
 

In december 1940 neemt het bedrijf Leidsch Aardewerk zijn intrek maar in augustus 1941 staat het pand al weer te huur als 'werkplaats of opslagruimte'.

 

Wat er vervolgens in en kort na de Tweede Wereldoorlog met het pand wordt gedaan, wordt niet duidelijk uit berichten in de Leidse pers.

 

In 1957 hebben de architecten Jonkman en Van Dorp er een bureau. Zij blijven er tot eind jaren 70 van de vorige eeuw. Het pand wordt in de jaren daarna enkele keren als 'bedrijfs(woon)pand' te koop aangeboden. In 1983 wordt het verbouwd tot woning. En de hijsbalk wordt definitief een ornament.

Bronnen:

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1901-08-05/edition/0/page/1?query=%22Pieterskerkhof%2014%22&sort=periodicalcode%20ascending

http://leiden.courant.nu/issue/LLC/1952-12-31/edition/0/page/2?query=den%20os%20pieterskerkhof%2014&sort=relevance&f_periodicalcode%5B0%5D=LD%7CNLC%7CLLC%7CLC%7CLYC%7CHR%7CBOL

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1903-01-16/edition/0/page/4?query=%22Pieterskerkhof%2014%22&sort=periodicalcode%20ascending

http://leiden.courant.nu/issue/LD/1908-10-02/edition/0/page/1?query=%22Pieterskerkhof%2014%22&sort=periodicalcode%20ascending 

https://www.erfgoedleiden.nl/bc187926-26bc-11e3-b6bc-3cd92befe4f8

https://www.erfgoedleiden.nl/bc18cb24-26bc-11e3-bc30-3cd92befe4f8

http://leiden.courant.nu/issue/LC/1915-10-16/edition/1/page/4?query=Ln%20Lelden%20of%20Omgeving&sort=periodicalcode%20ascending&f_periodicalcode%5B0%5D=LC

http://leiden.courant.nu/issue/LC/1932-07-12/edition/0/page/8?query=%22Pieterskerkhof%2014%22&sort=periodicalcode%20ascending

                                                                            

vrijdag, 22 mei 2015 02:00

Pesthuis

Overzicht - Leiden - 20338208 - RCE.jpg

 

In 1635 kocht de stad Leiden een terrein buiten de stadsvest, toen in Oegstgeest.

Aanleiding was een pestepidemie die in dat jaar de stad teisterde.

Op dat terrein werd een houten noodpesthuis gesticht en een bakstenen huis voor de binnenvader, waarachter later een aantal zalen voor weeskinderen werden opgetrokken.

Toen in 1655 opnieuw een pestepidemie uitbrak was van het definitieve pesthuis nog geen steen gemetseld.

Het omgrachte terrein waarop het moest verrijzen werd gebruikt als moestuin en boomgaard.

Pas in 1657 besloot het stadsbestuur toestemming te geven voor de bouw ervan.

Het bouwplan werd gemaakt door stadstimmerman Huybert Cornelisz. van Duyvenvlucht, waarschijnlijk naar het voorbeeld van het Amsterdamse pesthuis

Het werd een carrévormig gebouw bestaande uit een achttal grote zalen rond een binnenplaats.

Die binnenplaats werd door een gracht in tweeën gedeeld, zodat de mannenafdeling en de vrouwenafdeling van elkaar gescheiden waren.

In 1661 kwam het gebouw gereed.

Het pesthuis heeft nooit voor zijn oorspronkelijke bestemming gediend.

 

Tijdens zijn bestaan heeft het Pesthuis onder andere dienst gedaan als militair hospitaalgevangenis en rijksopvoedingsgesticht voor jongens.

De meeste gebouwen die in verband met deze bestemmingen zijn opgetrokken zijn inmiddels gesloopt.

De laatste gebruiker van dit gebouw (tussen 1976 en 1992) was de Reinwardt Academie.

In 1941 werd het Koninklijk Nederlands Leger- en Wapenmuseum Generaal Hoefer in het pesthuis ondergebracht.

In 1989 kwam daaraan, met de opening van het museum in Delft, definitief een einde.

De Rijksgebouwendienst kocht het pesthuis met bijbehorend terrein en bijgebouwen van de gemeente Leiden. Sinds de opening van Naturalis, op 7 april 1998, fungeert het pesthuis als de entree van dit museum. Waar de hijsbalk oorspronkelijk voor was bedoeld, is niet bekend (voor de opslag van turf en andere voorraden op de zolder?)  

 

Bronnen: 

http://nl.wikipedia.org/wiki/Pesthuis_%28Leiden%29

 

 

vrijdag, 22 mei 2015 02:00

Meelfabriek

 

alt

 

De Meelfabriek is een industrieel complex van dertien gebouwen op de hoek van de Oosterkerkstraat en de Zijlsingel

Tot 1988 was op het terrein NV Meelfabrieken 'De Sleutels' v/h De Koster & CO. gevestigd.

Deze meelfabriek was in de periode na de Tweede Wereldoorlog een van de grootste van Nederland.

 

De fabriek telt minstens 6 hijsbalken die gebruikt zullen zijn voor het takelen van zakken graan en meel.

 

Meelfabriek 3 Meelfabriek 2

 

  

 

Meelfabriek 7          Meelfabriek 9

 Meelfabriek 10          Meelfabriek 6 

 

 

Bronnen:

http://nl.wikipedia.org/wiki/Meelfabriek_%28Leiden%29

http://www.demeelfabriek.nl/nl/geschiedenis/

http://www.willemsmithistorie.nl/index.php/film/607-willem-smit-voorziet-meelfabriek-de-sleutelsq-in-leiden-van-elektrische-verlichting-1884

 

vrijdag, 22 mei 2015 02:00

Oude Rijn 44

 

 

 In de middeleeuwen stond hier het Barbara Gasthuis, waarin de armenzorg van de Sint Pancrasparochie was gevestigd.

Eind 16de eeuw werd alle zorg, van zowel overheid als kerk, voor de ‘huyssitten’ (armen die niet bedelden) geconcentreerd aan de Oude Rijn.

De stad subsidieerde, de hervormde diaconie voerde uit.

Onderdeel van de armenzorg was het uitdelen van turf en brood uit de eigen bakkerij. In het complex zijn nog steeds twee grote ovens te zien.

Brood kreeg je als armlastige alleen op vertoon van een zogenaamde ‘broodpenning.’

Die ontving je als je de kerkdienst bijwoonde in de zogeheten Armenkerk aan de Langegracht.

Jaarlijks, tijdens de ‘grote monstering’, werd vastgesteld wie er armlastig waren en dus recht hadden op bijstand.

Wezen ontvingen elk jaar op 1 mei een zogenaamde meibol, een krentenbol uit de bakkerij van het zogenoemde Huiszittenhuis.

In 1754 werd het complex uitgebreid met hoge graanpakhuizen aan de Oude Rijn.

De gevelsteen vermeldt de functie: Graanmagazijn voor de Armen.

In 1988 zijn de pakhuizen omgevormd tot woningen.

Tegenwoordig is Diaconaal Centrum De Bakkerij een modern centrum van hulp en dienstverlening.

 

Oude Rijn Bakkerij 1       Oude Rijn Bakkerij 2

 

De hijsbalken die op de binnenplaats achter het poortje te zien zijn, zullen dus vooral gebruikt zijn om zakken met graan te takelen.

 

Bronnen:

http://portal.leiden.nl/uploads/tekstblok/omd_gids2011_geheel.pdf (blz. 52)

http://www.debakkerijleiden.nl/historie

 

vrijdag, 22 mei 2015 02:00

Herengracht 82

Herengracht 82

 

De hijsbalk steekt uit een pakhuis dat in 1660 in opdracht van 'projectontwikkelaar' Jan Jansz Pety werd gebouwd naar een ontwerp van Hendrik de Keyser. Het pakhuis vormde oorspronkelijk een geheel met het woonhuis op Herengracht 84 (op de foto rechts). In het Jaarboekje 1955 van de Historische vereniging Oud Leiden wordt het pakhuis bestempeld als 'kaaspakhuis'.

 

Bronnen:

http://rijksmonumenten.nl/monument/24782/pakhuis-met-trapgevel-met-festoenen-en-jaartal-oorspronkelijke-kozijnen-bovenvensters-strekken-met-masker-sluitstenen-kalf-van-de-ingang-versierd-met-cartouche/leiden/

http://www.hendrickdekeyser.nl/panddetail/278/.html

http://www.oudleiden.nl/pdf1/1955_20.pdf